Gebroken tranen

 

Amsterdam, 6 oktober 2018. Ik sta op het Festival Of Broken Tears in de Amsterdamse Muiderkerk. Het is een dag voor de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen (de tweede ronde is 28 oktober, morgen). Drie minuten duurt mijn ‘spoken word’.

“Climate control centre for the world”, noemt de Canadese rockzanger Bruce Cockburn het regenwoud in ‘If A Tree Falls’: If a tree falls in the forest does anybody hear? Anybody hear the forest fall?

Een foto van de zwart geblakerde stam van een verbrande ‘castanheira-do-Pará’ – een paranotenboom – roept de oude, apocalyptische profetie van Bob Dylans ‘A Hard Rain’s A-Gonna Fall’ uit 1962 op:

I saw a black branch with blood that kept drippin’.

en

I’ve stepped in the middle of seven sad forests.

Alsof de zanger voorzag wat jaren later het lot zou worden van de regenwouden bij de waterkrachtdammen die opeenvolgende Braziliaanse regeringen door machtshonger en smeergeld gedreven als stenen op een orakelbord in de Amazone zouden smijten.

Oktober 1996 zag ik voor het eerst de verwoesting van een door hebzucht verkrachte natuur:

“Ik ben met een busje vanuit Manaus, miljoenenstad in en uitgebroed door het regenwoud, op weg naar het noorden, naar de Braziliaanse deelstaat Roraima. De weg naar Boa Vista, de hoofdstad van Roraima, doorsnijdt het reservaat van de Waimiri-Atroari en er zijn problemen tussen de indianen en een in het gebied werkzame mijnmaatschappij. Een dag eerder zijn er auto’s bekogeld. Links en rechts van de weg is water, levenloos.

Boomstronken steken zwart verrot omhoog, als staken die van binnenuit met een helshamer dwars door de uitgeputte aardkorst zijn geslagen

Het troosteloze landschap, waarin zelfs geen vogel zich laat zien, dankt zijn doodsheid aan de Balbina Dam, op 146 kilometer van Manaus gebouwd in de Uatamá-rivier.

Ten behoeve van de dam werd een stuwmeer gecreëerd dat een groot gebied onder water heeft gezet. Juist dat gebied was bedekt met regenwoud dat, in tegenstelling tot de lager gelegen vloedbossen, niet geschikt was om onder water te staan. Door het rottingsproces kwamen er grote hoeveelheden methaan vrij en trad er verzuring op. Het gevolg was een ecologische ramp waarvan met name de Waimiri-Atroari het slachtoffer werden.”

Ruim twintig jaar later – ik ben er weer – oogt het gebied nog even desolaat.

Ik kijk naar de zwart geblakerde stam van een verbrande ‘castanheira-do-Pará’ – een paranotenboom:

a black branch with blood that kept drippin’.

Deze boom, deze vermoorde boom, is misschien wel geplant door mensen die in het Amazonegebied leefden voordat er één Europeaan meer dan vijfhonderd jaar geleden voet aan wal zette?

Als een paranoot, zo

ziet een tijdcapsule eruit.

En zo

ziet de toekomst van de Amazone eruit als morgen in Brazilië een fascist de presidentsverkiezingen wint.

Foto verbrande paranotenboom – Paulo Santos/Acervo H. | Expositie ‘Amazônia | Os Extremos’ – ‘Amazônia | De Extremen’ | Amazônia Real, Manaus.