Manauara (2): Tônia de Lima, onderneemster

Voor de Portugezen er kwamen, was Manaus in de Braziliaanse Amazone het huis van de Manaó indianen, bekend om hun moed en dapperheid. De huidige, ruim twee miljoen inwoners van Manaus, nu een metropool in het regenwoud, noemen zich Manauara. Horeca-onderneemster Tônia de Lima is een van hen.

Foto Tônia de Lima

Tekst C. Cornell Evers

Maria Antonia Henrique de Lima (51), kortweg Tônia, verhuisde als meisje met haar ouders vanuit Monte Alegre in Pará naar Manaus in Amazonas. Haar vader exploiteerde een populaire boteco (drinklokaal) op het terrein van de Mercado Municipal Adolpho Lisboa, het historische marktgebouw aan de oever van de Rio Negro. In 1994 gaf haar vader haar de bar door, net zoals eerder zijn vader de bar aan hem had doorgegeven. In 2006 werd de Mercado Muncipal en daarmee Tônia’s bar gesloten, omdat het gebouw zou worden gerestaureerd. Een en ander duurde zeven jaar. Oktober 2013 ging de Mercado Municipal weer open. Maar niet de corita, het ronde, smeedijzeren gebouwtje waar Tônia en haar familie tientallen jaren hun clientèle hadden bediend. Tônia de Lima heeft nu een lunchroom van een paar vierkante meter in een van de gangetjes van de gerestaureerde stadsmarkt.

Je hebt je altijd bezig gehouden met de verkoop van eten en drinken?

Ja, vanaf het moment dat ik bij mijn vader in het bedrijf kwam. Ik begon ’s-morgens vroeg, ging daarna naar school en kwam later in de middag weer terug in de corita.

En vervolgens werd jij de dona van de bar.

Ja, en ik ben nooit meer iets anders geweest. Twintig jaar nu.

Wat kun je vertellen over de tijd in de corita?

Ik heb daar goede herinneringen aan. Er was veel levende muziek. Er traden altijd zangers op. Ik heb er veel nieuwe mensen leren kennen, prachtige mensen vaak. Alles ging altijd heel gemoedelijk.

En toen werd de Mercado Municipal gesloten voor restauratie.

En opende ik hiernaast aan de Rua Marquês de Santa Cruz de Castanhola Bar. Daar was altijd veel te doen, met levende muziek op donderdag, vrijdag zaterdag en zondag. Het was er altijd bomvol. Er kwamen allerlei soorten bezoekers, mensen die in de buurt werkten, bemanningsleden van de boten in de haven van Manaus Moderna, maar ook toeristen.

Wat was het verschil met de corita?

In de mercado kwamen mensen ook ontbijten en lunchen. In de Castanhola Bar werd alleen gedronken. En gedanst.

Dat duurde tot 2010. Wat gebeurde er toen?

De overheid besloot dat de hele buurt op de schop moest. Er zou daar een camelódromo (centrum van verkoopstalletjes – CCE) komen. En dus moesten alle bars weg. Het was een plan van Alfredo Nascimento (ex-minister van transport in de regeringen van Lula en Dilma – CCE). Maar nadat die de gouverneursverkiezingen had verloren van Omar Aziz en terwijl Amazonino Mendes burgemeester van Manaus was, is het werk stilgelegd en nooit meer hervat. Maar wij waren onze locatie kwijt. En dat niet alleen. Met het ontbreken van de sociale controle door de bars en de kleine ondernemers is het daar nu veel gevaarlijker geworden. Er waren altijd weinig problemen. Nu is het een verlaten gebied waar je ’s-avonds beter niet kunt komen.

Je hebt nu een lunchroom in de Mercado Municipal.

Het werk is heel anders geworden. Ik verkoop nu vooral maaltijden. Er is geen muziek. En vanaf vier uur, half vijf komt er bijna niemand meer. Ik ben hier minder gelukkig.

Wat betekent Manaus voor jou?

Manaus is voor mij belangrijk. Het is hier goed leven. De mensen zijn gastvrij. Er is veel vriendschap. Manaus is het land van de vele vis en van heel veel heerlijk eten.

Wat betekent het Amazone regenwoud voor jou?

Ik hou van de natuur. Alles wat groen is, vind ik prachtig.

Hoe zie jij de toekomst van Manaus?

Manaus is zich aan het ontwikkelen. Het wordt iedere keer steeds beter, in relatie tot dingen die nu nog erg moeilijk zijn, in relatie tot het werken hier. De bevolking is hier gewend aan jeito’s (gunsten), zonder daar iets voor te betalen. Dat is moeilijk te veranderen.

Hoe zie jij de toekomst van de Amazone?

De Amazone is belangrijk voor de wereld. Zonder het woud kan de mensheid niet overleven.

Heb je kinderen?

Een meisje, twee jongens.

Hoe zie jij hun toekomst?

Ik hoop dat het meisje gaat studeren. Zij is erg intelligent en kan een belangrijke zakenvrouw worden. Maar ook van de jongens verwacht ik dat ze het – met Gods hulp – goed zullen gaan doen.