Manauara (3): Tony de Melo, vishandelaar

Voor de Portugezen er kwamen, was Manaus in de Braziliaanse Amazone het huis van de Manaó indianen, bekend om hun moed en dapperheid. De huidige, ruim twee miljoen inwoners van Manaus, nu een metropool in het regenwoud, noemen zich Manauara. De vishandelaar Tony de Melo is een van hen.

Foto Tony de Melo

Tekst C. Cornell Evers

Tony Rodrigues de Melo (46) werd geboren in Boa Vista, de hoofdstad van de Braziliaanse deelstaat Roraima, en verhuisde 32 jaar geleden met zijn ouders naar Manaus in Amazonas. Hij werkte in de handel in koelijs en was visser op de rivieren in het binnenland van de Amazone.

Inmiddels is Tony de Melo alweer heel wat jaren visverkoper in Boca da Onça (jaguarbek), zoals het gebied grenzend aan de grote markthal aan Avenida Manaus Moderna in de volksmond wordt genoemd. Eigenlijk is het gewoon de weg naar de haven aan de Negrorivier die in het regenseizoen onder water staat. Waar in het droge seizoen vrachtwagens naar de boten aan de rivieroever denderen, liggen in het natte seizoen de kano’s en lancha’s (kleine motorboten) van de vishandelaren. Liever gezegd, de illegale vishandelaren. Visverkoop op straat, zoals hier gebeurt uit bootjes en kruiwagens, is officieel verboden, om redenen van hygiëne en omdat (althans volgens de betrokken visverkopers) hun aanwezigheid een doorn is in het oog van de duurdere vishandel in de nabij gelegen Mercado Municipal Adolpho Lisboa, de vooral door toeristen gefrequenteerde historische stadsmarkt.

Af en toe komt de politie met veel uiterlijk machtsvertoon (kogelvrije vesten, mitrailleurs) naar Boca da Onça en jaagt de handelaren weg, maar de dag erna zijn ze er meestal weer. Het is de vismarkt van het gewone volk, zegt een bezoeker. Maar ook de wereldberoemde chefkok Alex Atala van het restaurant D.O.M. in São Paulo kocht hier vis tijdens een toer ter promotie van de Amazone keuken. Er kan voor schappelijke prijzen tambaqui, matrincha en pacu worden gekocht, maar ook sardinha, surubim, tucunaré, pescada en aruanã. En jaraqui, vooral jaraqui, de vis die in Manaus bijzonder populair is en waarover het verhaal gaat dat wie eenmaal jaraqui heeft gegeten, altijd weer naar de stad zal terugkeren.

Waar komt de vis die jij verkoopt vandaan?

Van verschillende plaatsen in Amazônia. Geen kweekvis. Ik koop alleen van vissers. De vis is van grote en kleine boten afkomstig en van verschillende rivieren in de staat. Ik koop de vis meestal om vijf uur in de ochtend. Maar het kan ook al om drie uur zijn dat de vis in Manaus arriveert.

De visverkoop in Boca da Onça is officieel verboden.

Klopt. Er is veel viezigheid hier. Mensen gooien overal hun afval neer, op straat en in het water.

Als de politie komt om jullie te verjagen, lijkt niemand echt bang te zijn.

Wat wil je? Het is weliswaar de wet, maar het gaat om overleven. Ik heb een gezin te onderhouden. Ik kan hier niet weggaan.

Wat betekent Manaus voor jou?

Manaus is belangrijk voor mij. Ik woon en werk hier. Ik hou van deze stad. De stad waar ik geboren ben, Boa Vista, is veel kalmer, veel rustiger. Om zeven uur ’s avonds kom je daar al bijna niemand meer op straat tegen. Manaus leeft. Er is altijd wel wat te doen.

Welke waarde heeft de Amazone voor jou?

Heel veel. Het woud helpt de wereld ademen, geeft water aan de vissen. Zonder vissen zouden wij hier geen leven, geen toekomst hebben. Amazonenses eten het meeste vis van alle Brazilianen. Wij hebben het woud nodig.

Piscicultura, de kweek van vis, helpt dat de handelaren, helpt dat de vis?

Het helpt. Tambaquizinho. Die kan nu overal verkocht worden, ook in plaatsen waar de vis tot voor kort niet te krijgen was, zoals in mijn geboorteplaats Boa Vista. Piscicultura voorkomt dat de hoeveelheid vis in het gebied uitgeput raakt en dat alles wordt vermoord.

Hoe zie jij jouw toekomst hier in Manaus?

Ik heb meer dan twintig jaar een bedrijfje op mijn naam geregistreerd staan. Maar ik heb er nooit iets mee kunnen doen. Ik hoop – in Jezus’ naam – dat het dit jaar gaat lukken. Dan vertrek ik uit Boca da Onça.

Heb je kinderen?

Een geadopteerde dochter

Hoe zie jij haar toekomst?

Zij gaat studeren. Hier in Manaus. Zodat zij geld kan verdienen.

Enkele dagen na dit gesprek plaatste de overheid betonblokken in het water van de aanvoerroute naar Boca da Onça. Een tiental handelaren, waaronder Tony de Melo, verkoopt nu hun waar vanaf het water onder de brug van Avenida Manaus Moderna.